Sztuka okopowa – kreatywność za drutem kolczastym

0
Zdjęcie przykładowej sztuki okopowej, tej współczesnej i tej z minionych konfliktów fot. A. Abo Alfoz i Dawid Kobiałka

Temat „sztuki okopowej” jest bardzo niezwykły i zarazem mało opisany. Pokazuje on jak ludzie nawet w najtrudniejszych warunkach przy odrobinie kreatywności i umiejętności manualnych potrafią robić dosłownie… coś z niczego!

Sztuka okopowa (ang. trench art) stanowi efemeryczną kategorię materialnych pozostałości po współczesnych konfliktach zbrojnych. Zwykle ucieleśnia ona jednostkowe i społeczne doświadczenia życia w trakcie zawieruchy wojennej oraz jej kulturowe, społeczne, ekonomiczne następstwa. Do tej pory złożoność i ambiwalentność tego zagadnienia umykała bliższej uwadze polskim archeologom, antropologom kulturowym i historykom. Poniższy artykuł stanowi próbę przybliżenia tego zjawiska poprzez studium przypadku, jakim był pierwszowojenny obóz jeniecki założony na obrzeżach Czerska, dzisiejsze województwo pomorskie.

Pierwsza część tekstu stanowi podsumowanie dotychczasowych badań terenowych dotyczących materialnych pozostałości po obozie. Omówione zostają wyniki badań nieinwazyjnych (lotnicze skanowanie laserowe, weryfikacje terenowe, metoda elektrooporowa). Co więcej, w trakcie pozyskiwania kolejnych informacji na temat jeńców, strażników, lokalnej pamięci o samym obozie natrafiono na kolekcję legalnie zbieranych artefaktów z terenu czeskiego obozu. Część z przedmiotów to unikatowe przykłady rękodzieła jenieckiego – manifestacje sztuki okopowej.

Malowanie na śmierci – współczesny przykład sztuki okopowej z terenu konfliktu w Syrii fot. A. Abo Alfoz

Drugi rozdział pracy omawia bliżej typologię sztuki okopowej w oparciu o ustalenia archeologa i antropologa kulturowego Nicholasa Saundersa, który już od ponad dwóch dekad zajmuje się problematyką sztuki okopowej. Brytyjski badacz często podkreśla fakt, że sztuka okopowa jest częścią każdego współczesnego konfliktu zbrojnego. Uwaga ta także znajduje potwierdzenie w ostatnim konflikcie w Syrii, którego jedną z konsekwencji jest przetwarzania wojennej kultury materialnej w przedmioty o wartości artystycznej.

Niemniej jednak zasadnicza część artykułu to analiza kilku przykładów sztuki okopowej związanej z obozem w Czersku. Wśród opisywanych artefaktów są kubki i kociołki wytwarzane z puszek po konserwach, szklanki powstałe z butelek po piwie, grawerowane łyżki oraz aluminiowe plakietki (forma numeru obozowego?), czy też drewniana szkatułka wykonana przez jeńców, którzy jako przymusowi pracownicy zostali oddelegowani do pomocy w warsztacie garncarskim w Kościerzynie. Te i wiele innych przykładów trench artu w przejmujący sposób ucieleśnia życie obozowe – jak każdy kawałek kultury materialnej mógł być przerabiany przez tych osadzonych za drutem kolczastym.

Więcej niesamowitych zdjęć i informacji o sztuce okopowej znajdziecie w artykule (w wolnej domenie) który dostępny jest w linku poniżej: https://pressto.amu.edu.pl/index.php/fpp/article/view/19732/19449 (dostęp 30.09.2019).

Autor: Dawid Kobiałka

Interesuje Was historia Słowian lub Wikingów? Koniecznie sprawdźcie ofertę książek w naszym sklepie!

Pewne wykrywacze z najwyższej półki dla początkujących i zaawansowanych… do tego sprzęt do kopaniakoszulkiKUBKImonety i wiele innych – zapraszamy!

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Dodaj proszę swój komentarz!
Tutaj wpisz swoje imię